Strona główna / Humanistyka / Rosja, katolicyzm i sprawa polska

Aktualności

20.02.2020

Nina Novak i Wiktor Krajewski w Warszawie

W czwartek 5 marca o godz. 18:00 zapraszamy do Empiku Junior w Warszawie (ul. Marszałkowska 116/122) na spotkanie z Niną Novak i Wiktorem Krajewskim, autorami książki "Taniec na gruzach. Nina Novak w rozmowie z Wiktorem Krajewskim".

Wywiady

23.01.2020

Wszyscy mamy w sobie czynnik diabła.

Zapraszamy do przeczytania wywiadu z Craigem Russellem, autorem książki "Czynnik diabła"

Posłuchaj i zobacz

22.01.2020

Wstrząsająca prawda o życiu arabskich księżniczek.

Zapraszamy do obejrzenia nagrania zapowiadającego najnowszą książkę Marcina Margielewskiego "Zaginione arabskie księżniczki".

Bestsellery

TOP 20

  1. Dymy nad Birkenau Seweryna Szmaglewska
  2. Króliki z Ravensbrück Anna Ellory
  3. Oleńka. Panienka z Białego Dworu Wioletta Sawicka

Fotogaleria

więcej »

Rosja, katolicyzm i sprawa polska

Andrzej Walicki

Marek Klecel

Czy Rosja może być katolicka?

Po upadku ZSRS i komunizmu Rosja znalazła się w nowej sytuacji, w której odżyły dawne kontrowersje wokół jej miejsca w Europie. Były to dyskusje o jej tożsamości, toczone między okcydentalistami a słowianofilami. Po upadku komunizmu, który wydawał się szczytem imperium rosyjskiego, skończyła się też pewna utopia rosyjska - nowego światowego imperium, wyzwolonego z całej przeszłości, tradycji i prawosławnej wiary. Wokół tych spraw obraca się najnowsza książka Andrzeja Walickiego, wybitnego znawcy myśli polskiej i rosyjskiej XIX wieku, „Rosja, katolicyzm i sprawa polska”.

Autor zajmuje się w niej podłożem sporów między okcydentalistami i słowianofilami, którym było prawosławie i stosunek do katolicyzmu. Komunizm, podobnie jak liberalizm na Zachodzie, miał rozwiązać ten dylemat, usuwając sprawę wiary. Bezskutecznie. Słowianofile na ogół upatrywali rosyjską tożsamość w przynależności do prawosławia jako jedynego prawowitego chrześcijaństwa. Czuli się więc spadkobiercami całej tradycji chrześcijańskiej, której Rzym katolicki był tylko częścią. W tym objawiała się misja Rosji jako prawowitej następczyni Rzymu dla całego już świata. Imperium komunistyczne było poniekąd karykaturalnym spadkobiercą tej misji, tyle że już bez religijnej podstawy. Przeciwnie okcydentaliści. Krytykując stan państwa i życia rosyjskiego na Zachodzie, szukali wzorca jego modernizacji, czym podawali w wątpliwość wagę prawosławia dla rosyjskiej tożsamości i przez co stawali często przed innym wyborem: katolicyzm czy protestantyzm, jeśli w ogóle obstawali przy znaczeniu wiary religijnej. Sprawy te jeszcze bardziej się komplikowały, gdy dołączały się kwestie narodowe oraz laicyzujące ideologie ruchów socjalistycznych i anarchistycznych.

Książka Walickiego przedstawia najważniejszych myślicieli rosyjskich, którzy uznawali wagę katolicyzmu dla Rosji. Pierwszoplanową postacią jest tu Władimir Sołowiow, najwybitniejszy filozof rosyjski XIX wieku, który znalazł takich następców, jak Bułgakow, Bierdiajew, Mereżkowsk, Iwanów, Florenski, Trubieckoj. Sołowiow był prekursorem ekumenizmu i zwolennikiem zjednoczenia chrześcijaństwa, co wyraził w swej wizji teokracji - połączenia Kościołów pod przewodnictwem katolickiego papieża. Wycofał się z niej później na rzecz wizji apokaliptycznej, stał się zarazem, jak mówił, „prawosławnym katolikiem”.

Walicki przedstawia szerzej ruch zbliżenia się do katolicyzmu myślicieli rosyjskich, takich jak mało znany w Polsce rosyjski jezuita Iwan Gagarin, a także równie silną reakcję antykatolicką przedstawicieli słowianofilstwa, takich jak Chomiakow, Tiutczew, a przede wszystkim Dostojewski.

Te dawne spory rosyjskie znalazły poniekąd kontynuację dziś, lecz nie w Rosji, ale po drugiej stronie, w Rzymie, Autor podkreśla w swej książce wagę encykliki Orientale Lumen Jana Pawła II z 1995 roku, w której jest także mowa o ekumenicznych ideach Sołowiowa, Iwanowa i innych rosyjskich myślicieli.

Nowe Państwo, sierpień 2004