Książka Igora Chalupca – byłego prezesa PKN ORLEN (2004-2007) i Cezarego Filipowicza – byłego wiceprezesa Koncernu (2006-2008) przedstawia przebieg tej transakcji na rozległym tle gospodarczym i politycznym w Polsce, na Litwie, jak również w Rosji, gdzie tkwią korzenie tej transakcji.
W końcu ubiegłego stulecia w Rosji, niemal z niczego, w błyskawicznym tempie uformowało się i następnie zostało unicestwione w wyniku akcji Kremla wielkie imperium finansowe i naftowe Michaiła Chodorowskiego, którego centrum był koncern Jukos. Zagraniczną perłą w biznesowej koronie tego do dziś więźnia stanu była zaś rafineria na Litwie.
Możejki uniknęły losu rosyjskiego Jukosu, choć dzieliło je od tego bardzo niewiele. Zdecydował zbieg dat i okoliczności. Gdy latem 2005 roku światowy sektor naftowy obiegła wiadomość, że AB Mažeikių Nafta są na sprzedaż, kierownictwo PKN ORLEN było przekonane, że dzięki przejęciu litewskiej rafinerii, w sytuacji szybkiej globalnej i regionalnej konsolidacji światowego przemysłu naftowego, Koncern umocni swoją pozycję wśród liderów sektora naftowego w Europie Środkowej i stworzy na północno-wschodniej flance zaporę przed potencjalnie niebezpieczną ekspansją rosyjskich koncernów.
Zmagania o AB Mažeikių Nafta trwały półtora roku i odbywały się na wielu polach. W Polsce, po wyborach parlamentarnych i prezydenckich na jesieni 2005 roku, następowały zmiany politycznych wart. Przeciwników transakcji było równie wielu co jej sojuszników. Litwini trwali w obojętności i nieufności wobec ORLENU długie miesiące, a Rosjanie wierzyli, że Możejki same im wpadną do koszyka. Otrząsnęli się rychło nie zamierzając ustąpić. Prawdziwa batalia rozpoczęła się po zawarciu przez PKN ORLEN w maju 2006 roku umów zakupu ze sprzedawcami AB Mažeikių Nafta, którymi byli: spółka Yukos International UK B.V., kontrolowana przez współpracowników uwięzionego na Syberii M. Chodorowskiego oraz rząd Litwy.
Latem 2006 roku zaczęła przeciekać północna odnoga rurociągu „Przyjaźń”, który stanowił dla rafinerii w Możejkach drogę zaopatrzenia w rosyjską ropę naftową. „Awarii” nie usunięto do dziś, chociaż z technicznego punktu widzenia zajęłoby to najwyżej kilka miesięcy.
Jesienią spłonęła podstawowa instalacja rafinerii – wielka destylacja rurowo-wieżowa. Przyczyny pożaru nadal spowite są tajemnicą.
Przez wiele miesięcy w sądach w Houston, Nowym Jorku, Amsterdamie i Moskwie toczyły się wyrafinowane i niezwykle zacięte gry prawne i procesy wytaczane przez reprezentantów interesów rosyjskich.
Dramatycznych zwrotów akcji było więcej. Przed samym zwieńczeniem transakcji w grudniu 2006 roku miała miejsce próba puczu w radzie dyrektorów AB Mažeikių Nafta, której towarzyszyły pogróżki zabójstwa kierowane pod adresem ówczesnego, amerykańskiego szefa Możejek.
Miesiąc po przejęciu litewskiej rafinerii Igor Chalupec został zdymisjonowany na wniosek Ministra Skarbu Państwa z rządu Prawa i Sprawiedliwości. Widmo to wisiało nad nim i jego kolegami z zarządu przez cały czas batalii o Możejki, czyniąc jej skuteczne przeprowadzenie zadaniem jeszcze trudniejszym.
Interesująca jest warstwa poznawcza książki traktująca o międzynarodowym rynku ropy i sektorze naftowym, o zmaganiach zmierzających do zbudowania systemów bezpieczeństwa energetycznego w opozycji do strategicznych celów Kremla, wykorzystującego surowce energetyczne jako podstawowy instrument geopolityki. Publikacja prezentuje meandry myślenia i działania w polskiej polityce, relacje z Litwą, metody zarządzania wielkimi przedsiębiorstwami, omawia strategię i taktykę operacji fuzji i przejęć. Nie zabrakło też obszernego i przystępnego suplementu opisującego tajniki ropy i jej przerobu.
„Rosja, Ropa, Polityka” to lektura dla polityków i politologów, menedżerów, prawników, finansistów, osób zainteresowanych tematyką rynku gazowo-naftowego i bezpieczeństwa energetycznego. Również miłośnicy książek szpiegowskich znajdą tu wiele ciekawego materiału. Wreszcie dla praktyków i studentów zarządzania – książka to praktyczny przewodnik po świecie menedżmentu oraz transakcji fuzji i przejęć.
*










